Naukowcy z University of Cambridge sprawdzili, co dzieje się z mózgiem podczas głębokiej medytacji. Interesował ich szczególnie moment, w którym zwykły strumień myśli wyraźnie słabnie, ale człowiek nadal pozostaje przytomny i świadomy.

W badaniu wzięło udział 33 doświadczonych praktyków Medytacji Transcendentalnej oraz 33 osoby, które nie medytowały. Aktywność ich mózgów rejestrowano za pomocą EEG. Osoby medytujące znacznie częściej opisywały stan, który badacze określili jako „czystą świadomość”. Chodzi o sytuację, w której myśli, obrazy, poczucie czasu czy odczuwanie własnego ciała stają się bardzo słabe, ale sama świadomość nie znika.

Najciekawsze było to, że stan ten nie przypominał po prostu zwykłego odpoczynku z zamkniętymi oczami. W zapisie EEG pojawiały się wyraźne różnice, wskazujące na zmianę sposobu organizacji aktywności mózgu. Badacze nie znaleźli jednego konkretnego „miejsca świadomości”. Zmiany były widoczne szerzej i obejmowały wiele obszarów jednocześnie. Sugeruje to, że podczas głębokiej medytacji zmienia się nie tylko aktywność pojedynczych części mózgu, ale sposób jego pracy jako całości. Najwyraźniejsze różnice dotyczyły m.in. wolniejszych fal mózgowych oraz sposobu, w jaki aktywność różnych części mózgu synchronizowała się podczas medytacji.

Badanie pokazało także, że intensywność doświadczenia „czystej świadomości” nie zależała wyraźnie od tego, jak długo ktoś medytował. Większa liczba lat praktyki nie oznaczała więc automatycznie silniejszego doświadczenia tego stanu.

Wyniki są interesujące również dlatego, że pokazują różnicę między myśleniem a samą świadomością. Człowiek może mieć bardzo mało myśli, a mimo to nadal pozostawać świadomy. Badanie nie odpowiada oczywiście na pytanie, czym świadomość jest naprawdę. Pokazuje jednak, że głęboka medytacja wiąże się z mierzalnym i charakterystycznym stanem aktywności mózgu, którego nie można sprowadzić do zwykłego odpoczynku.

Wyniki badania opublikowano w 2026 roku w czasopiśmie „Journal of Cognitive Neuroscience”.